161-200

Ішкі бақылау тиімділігін анықтайтын операция детальдарын тестілеуде, мәліметтерді аудиторлық тексеру және бағалау үшін операцияларды іріктеудің ішінара әдісі пайдаланылады. Бақылаудың аудиторлық тест процедурасы бақылаудың мақсаты жеткендігін анықтауға көмектеседі. Ақша қаржыларының түсуі бойынша операцияларды бақылау процедурасында шындылықты бағалау үшін бақылаудың қандай аудиторлық тест процедурасы іске асырылуы мүмкін:

• ақша қаржыларының түсімі туралы мысал келтіріп, депозит ашу туралы және ақша аударымдарының ведомостін банк дубликатымен құжаттау

• Кассирдің мамандығын және нақты қолда бар құралдардың есебімен айналысатын қызметкерлермен қатынасын қадағалау

• Есепке алынған ақша қаржыларына мысал келтіріп, Бас кітаптағы шоттардың жазбаларын тексеру

• ақша аударымдарының ведомостіне мысал келтіріп және ақша қаржыларының түсуі туралы журналды қадағалау

Ішкі бақылау тиімділігін анықтайтын операция детальдарын тестілеуде, мәліметтерді аудиторлық тексеру және бағалау үшін операцияларды іріктеудің ішінара әдісі пайдаланылады. Бақылаудың аудиторлық тест процедурасы бақылаудың мақсаты жеткендігін анықтауға көмектеседі. Берешек қарыздар операциясы бойынша бақылау процедурасында шындылықты бағалау үшін бақылаудың қандай аудиторлық тест процедурасы іске асырылуы мүмкін:

• тұтынушылар шотына мысал келтіріп және шот-фактуралармен дебеттік жазбаларды қолдау

• алуға тиіс шот бойынша шот-фактуралардың жазбаларын тексеру

• несиені өтеу туралы жазбаға мысал келтіріп және бекітім дұрыстығын тексеру

• алуға тиіс шот бойынша ақшалардың түсуінің жазбаларын тексеру

Сатып алу циклының бақылау процедурасында аудиторға толықтықтың объективті дәлелдемесін алуға мүмкіндік беретін процедураны көрсетіңіз:

• жеткізу туралы есеп беруге мысал келтіріп, тапсырысты жеткізуді құжатпен реттеп, жеткізу туралы жетіспейтін есеп берулерді белгілеу

• сатып алу бөлімінің қызметкерлерінің мамандығын тексеру

• әр түрлі шоттардан есепке аынған шығындардың мысалын келтіріп және оларды чекпен өтелгендігін және құжаттармен реттелгендігін тексеру

• жеткізу туралы есеп беруге мысал келтіру және есеп жазбаларына соммалардың аударылуын қадағалау

Бақылау тесті және растайтын жұмыс құжаттарын орындағаннан кейін аудитор бақылаудың тьиімділігін бағалаудың қорытынды бағасын беруі керек. Оның мақсаты анықталған шаруашылық операция цикылының шоттар қалдықтарын тексерудің аудиторлық бағдарламасын бекітуде. Бақылау тиімділігі жоғары болған сайын:

• сәйкес шоттардың қалдығын тексеру процедурасы шектеулі болады

• аудитормен аналитикалық процедураларды жүргізу аз болады

• аудиторлық қауіп төмен болады

• тексерудің аудиторлық процедурасы кең болады

Сенімділік жағынан дәлелдемеге баға беріңіз. Қай дәлелдеме жоғары сенімділік деңгейінде болады, егер құжаттар келесі қайнар көздерден алынған болса:

• үшінші жақтан

• ресми емес

• клиенттерден сыртқы мәліметтер негізінде

• клиенттерден ішкі мәліметтер негізінде

Келтірілген процедуралардың қайсысы көлік құралдарына меншік құқығы туралы нақты дәледемені алуға көмектеседі. Егер аудитор келесі процедураларды жүргізген болса:

• оларды сатып алу құжаттарын тексерді

• көлік құралын сатушыдан ауызша түрде растау алды

• жүргізілген түгендеу материалдарын зерттеді

• көлік құралдарын тіркеу туралы құжаттарды тексеруді

Төменде келтірілген тізімнен аудиторлық бақылау тестілерінің процедурасын көрсетіңіз:

• сатып алу бойынша шоттардағы рұқсат етілген қолдардың барын, олардың бекітілгендігі туралы дәлелдеме алу үшін тексеру

• байқалатын қаржылық есеп беру қатынасына аналитикалық процедура жүргізу

• заводта жаңа қымбат жабдықтың физикалық барын тексеру

• жыл соңында банктік салыстыруларды тексеру

Аудиторлық дәлелдемелерді жинастыруды жүйелеу үшін аудиторлық стандартқа сай, қаржылық есеп беруді бағалауда белгілердің анықталған жүйесін аудиторлық тәжірбиеде қолданады. Батыс әдебиеттерінде бұл белгілерді қаржылық есеп беруге қатысы бар аудиторлық мақсат ретінде қарастырады. Кеткен өндірістік шығындар, олардың аяқталмаған өндіріске, дайын өнімге және өнімнің өзіндік құнына жатқызылуын тиісті кезеңге құжаттауды бекітудегі аудиторлық процедураны орындау келесі мақсатқа қол жеткізуге көмектеседі:

• есептік кезеңді шектеу

• бағалау

• нақтылық

• құқы мен міндеттемесі

Аудиторлық дәлелдемелерді жинастыруды жүйелеу үшін аудиторлық стандартқа сай, қаржылық есеп беруді бағалауда белгілердің анықталған жүйесін аудиторлық тәжірбиеде қолданады. Батыс әдебиеттерінде бұл белгілерді қаржылық есеп беруге қатысы бар аудиторлық мақсат ретінде қарастырады. Компанияның өз босалқыларына құқы барын бекітетін, бұл босалқыларға басқалардың меншігіндегі тауарлар кіргізілмейді, аудиторлық процедураны орындау келесі мақсатқа қол жеткізуге көмектеседі:

• құқы мен міндеттемесі

• бағалау

• нақтылық

• есептік кезеңді шектеу

Аудиторлық дәлелдемелерді жинастыруды жүйелеу үшін аудиторлық стандартқа сай, қаржылық есеп беруді бағалауда белгілердің анықталған жүйесін аудиторлық тәжірбиеде қолданады. Батыс әдебиеттерінде бұл белгілерді қаржылық есеп беруге қатысы бар аудиторлық мақсат ретінде қарастырады. Сатылған өнімнің өзіндік құнымен және босалқыларымен байланысты шығындардың жалпы қабылданған бухгалтерлік есеп принціпін қолдануды бекітіп және топтастыратын аудиторлық процедураны орындау келесі мақсатқа қол жеткізуге көмектеседі:

• бағалау

• есептік кезеңді шектеу

• нақтылық

• құқы мен міндеттемесі