Okoliczności wyłączające odpowiedzialność - kazusy

17-letni Krystian udał się na „ustawkę” pseudokibiców. Po kilkunastu minutach intensywnej bójki angażującej dziesięciu młodych mężczyzn, Krystian wycofał się, nim ktokolwiek odniósł poważniejsze obrażenia. Chwilę później bójka ostatecznie zakończyła się kilkoma obrażeniami kwalifikowanymi jako średni uszczerbek na zdrowiu (art. 157 § 1 k.k.). W tej sytuacji Krystian:

• dopuścił się czynu zabronionego, ale z uwagi na wiek nie ponosi winy

• dopuścił się jedynie usiłowania czynu z art. 158 § 1 k.k., ale z uwagi na dobrowolne odstąpienie nie podlega karze

• dokonał przestępstwa z art. 158 § 1 k.k., a jego wcześniejsze wycofanie się może mieć jedynie wpływ na wymiar kary

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Krystian wycofał się z bójki, w której wcześniej brał udział, ale dwóch jego przeciwników dogoniło go, przewróciło na ziemię i zaczęło kopać po całym ciele. Krystian chwycił leżącą na ziemi stłuczoną butelkę i zranił w nogę jednego z napastników. Napastnicy uciekli. Wobec tego, Krystian:

• nie ponosi winy za zadaną ranę, gdyż działał w obronie koniecznej

• nie działał bezprawnie z uwagi na kontratyp obrony koniecznej

• jako uczestnik bójki nie może powołać się na obronę konieczną

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Teofil – jak w niemal każdy sobotni wieczór – spożył dużą dawkę alkoholu i do rana pozostawał w stanie nietrzeźwości. Wracając nad ranem do domu, spotkał Romana, z którym był w sporze. Podszedł do niego i z zaskoczenia kilkakrotnie uderzył go w brzuch, a następnie kopnął w podbrzusze, co doprowadziło do średniego uszczerbku na zdrowiu. W tej sytuacji Teofil:

• nie odpowie za pobicie z art. 158 § 1 k.k., gdyż stan nietrzeźwości wyłącza winę

• nie odpowie za pobicie z art. 158 § 1 k.k., z uwagi na brak realizacji znamion tego typu czynu zabronionego

• odpowie za pobicie z art. 158 § 1 k.k., gdyż w sposób zawiniony wprawił się w stan nietrzeźwości

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Leon uderzył w szczękę mężczyznę szarpiącego kobietę na ulicy. Chciał pomóc kobiecie. Nie wiedział, że to funkcjonariusz publiczny w cywilu zatrzymujący złodziejkę na gorącym uczynku przestępstwa. W tej sytuacji, Leon:

• nie wypełnił znamion żadnego czynu zabronionego

• nie podlega karze za naruszenie nietykalności, bo działał w granicach kontratypu obrony koniecznej

• nie popełnił przestępstwa, bo naruszył nietykalność w usprawiedliwionym błędzie co do kontratypu

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Babka 12-letniej Anastazji wniosła do sądu o ustanowienie opieki nad wnuczką. Dotąd jedynym prawnym opiekunem dziewczynki był jej ojciec, Ambroży, ale babcia sprawowała faktyczną opiekę i uważała, że Ambroży jest nieodpowiedzialny. Nim zapadło postanowienie sądu, Ambroży – mylnie sądząc, że już jest pozbawiony władzy rodzicielskiej – wbrew woli babci, zabrał Anastazję do wesołego miasteczka. W tej sytuacji, Ambroży:

• nie popełnił przestępstwa z art. 211 k.k., z uwagi na znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu

• nie ponosi winy, o ile jego błąd co do prawa był usprawiedliwiony

• nie wypełnił znamion czynu zabronionego z art. 211 k.k.

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Pelagia dopuściła się zamachu na życie Prezydenta RP, ale w postępowaniu karnym wyszło na jaw, że Pelagia cierpi na psychiczną chorobę afektywną dwubiegunową. W tej sytuacji, Pelagia:

• nie popełnia przestępstwa, o ile na skutek choroby nie mogła rozpoznać znaczenia swojego czynu lub pokierować swoim postępowaniem

• nie ponosi winy jako niepoczytalna

• nie ponosi winy, o ile na skutek choroby jej zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu lub pokierowania swoim postępowaniem była znacznie ograniczona

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Gustaw dopuścił się zamachu na życie Prezydenta RP, ale działał na polecenie lidera organizacji, do której należał. Wobec tego:

• okoliczność działania na polecenie lidera może mieć wpływ na ocenę stopnia winy

• ustawa stanowi, że w tej sytuacji Gustaw nie popełnia przestępstwa

• Gustaw działał w granicach kontratypu rozkazu, o ile nie popełnił czynu z art. 134 k.k. umyślnie

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Dowódca jednostki wojskowej nakazał żołnierzowi dokonanie ostrzału obiektów cywilnych, co stanowi czyn zabroniony. Żołnierz nie sprawdził charakteru obiektów i wykonał rozkaz nie mając świadomości, że zagraża ludności cywilnej. Wobec tego:

• żołnierz dokonał przestępstwa, o ile czynem zabronionym jest także nieumyślny ostrzał obiektów cywilnych

• jeśli nieumyślny ostrzał obiektów cywilnych jest czynem zabronionym, to żołnierz wypełnił jego znamiona, ale nie ponosi winy, bo działał na rozkaz

• niezależnie od realizacji znamion jakiegokolwiek czynu zabronionego, istotne jest, że żołnierz działał na rozkaz, bo okoliczność ta zawsze wyłącza byt przestępstwa

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Stanisława tuż po ślubie chciała wyrzucić swój stary dowód osobisty z panieńskim nazwiskiem. Przed wrzuceniem go do śmietnika pocięła dowód nożyczkami. Po wyniesieniu śmieci odkryła, że jej dowód wciąż leży cały na stole, a do śmietnika trafił dowód jej brata bliźniaka - Stanisława. W tej sytuacji, kobieta:

• nie wypełniła znamion strony przedmiotowej czynu z art. 276 k.k.

• wypełniła wszystkie konieczne dla odpowiedzialności znamiona czynu z art. 276 k.k., ale nie ponosi winy

• nie wypełniła znamion strony podmiotowej czynu z art. 276 k.k.

• inna odpowiedź jest prawidłowa

Leszek bawił się w parku z kilkuletnią córką. W pewnym momencie zauważył dużego agresywnego psa biegnącego w ich kierunku. Nie miał gdzie schować się z córką, więc podniósł konar leżący nieopodal i silnie uderzył psa. Pies stracił przytomność. W tej sytuacji, Leszek:

• nie popełnił przestępstwa, bo działał w granicach obrony koniecznej

• nie ponosi winy, bo działał w stanie wyższej konieczności

• nie działał bezprawnie, bo spełnił przesłanki stanu wyższej konieczności

• inna odpowiedź jest prawidłowa