Əmək fəaliyyətinin ödənilməsinin təşkili və idarə olunması

İş qüvvəsinin dəyərinin aşağı həddi nə ilə müəyyən olunur?

• ictimai şəraitdən irəli gələn maddi və mənəvi vəsaitlərin dəyəri ilə

• dövriyyədə olan pul kütləsinin həcmi ilə

• əhalinin investisiya imkanları ilə

• əmək qabiliyyətini saxlamaq və bərpa etmək üçün son dərəcə zəruri olan yaşayış vəsaitlərinin dəyəri ilə

• vergi ödəmə qabiliyyəti ilə əlaqədardır

İş qüvvəsinin dəyərinin yuxarı həddi nə ilə müəyyən olunur?

• əmək qabiliyyətini saxlamaq və bərpa etmək üçün son dərəcə zəruri olan yaşayış vəsaitlərinin dəyəri ilə

• ictimai şəraitdən irəli gələn maddi və mənəvi vəsaitlərin dəyəri ilə (təhsil, səhiyyə, istirahət və s.)

• mal-materiallara dair alış sənədlərinin işlənməsinin təmin edilməsi  ilə

• kassa əməliyyatlarının, təhtəlhesab, balans, avans hesabatı ilə

• mühasibat uçotu standartları ilə əlaqədardır

Əməkhaqqının təşkil edilməsi qaydaları və prinsiplərinə aid deyil:

• əməyin kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin nəzərə alınması mütləq deyil

• əmək haqqı, ödənilərkən əməyin mürəkkəbliyindən, şəraitindən, məhsuldarlığından və s. asılı olaraq işçilər arasında müəyyən fərqlər qoyulmalıdır

• iş qüvvəsinin dəyəri əməkhaqqıda ifadə olunan və onun ailəsinin yaşaması üçün lazım olan həyat vəsaitlərinin dəyəri ilə müəyyən edilir

• işləyənlərin şəxsi maddi marağını təmin etməlidir

• əmək şəraitinin nəzərə alınmalıdır, müəssisələrin coğrafi baxımdan yerləşdirilməsi / kənd təsərrüfatı sahələrinin fərqləndirilməsi (əmək bölgüsü nəticəsində insanların ictimai əməkdə iştirakı)

Əməkhaqqının əhatə etdiyi istiqamətlərə aiddir:

• ümümi daxili məhsul / milli gəlir

• dövriyyədə olan pul kütləsinin həcmi

• xərclərinin strukturu / vergi ödəmə qabiliyyəti

• əhalinin alıcılıq qabiliyyəti / əhalinin investisiya imkanları

• hamısı aiddir

Əməkhaqqı forma və sistemlərinin tətbiqi şərtlərinə aid deyil:

• əməkhaqqı sitemi hər bir işçidə öz işini daim yaxşılaşdırmaq üçün maddi maraq yaratmalıdır

• əməkhaqqı sistemi sərf olunan əməklə onun nəticəsi arasında obyektiv nəzarətin qoyulmasına imkan verməlidir

• əməkhaqqı sistemi sərf olunan əməklə onun nəticəsi arasında subyektiv nəzarətin qoyulmasına imkan verməlidir

• əməkhaqqı ilə əmək sərfi arasındaki əlaqənin hər bir işçi üçün aydın olması üçün əmək haqqı sistemi sadə qurulmalıdır

• əməkhaqqı sitemi hər bir işçidə təşəbbüs göstərmək üçün maddi maraq yaratmalıdır

Nominal əməkhaqqının mahiyyəti:

• müəyyən müddət ərzində iş saatından və ya istehsal olunan məhsulun kəmiyyət və keyfiyyətindən asılı olaraq hesablanan əməkhaqqıdır

• əmtəə və xidmətlərin qiymətlərinin dəyişməsi real əməkhaqqına təsir edir

• bütün vergilər çıxılandan sonra əməkhaqqıdan qalan məbləğin əldə edə biləcəyi məhsul və xidmətlərin məcmusudur

• səhmdar cəmiyyətinin bütün istehsal və vergi xərcləri çıxıldıqdan sonra səhmdarlar arasında bölüşdürülən gəlirdir

• sosial fondlar hesabına əldə olunan gəlirlərdir

Real əməkhaqqının mahiyyəti:

• şəxsi yardımçı təsərrüfatdan əldə edilən gəlirdir

• yalnız işəmuzd sistem üçün nəzərə alınan əməkhaqqıdır

• səhmdar cəmiyyətinin bütün istehsal və vergi xərcləri çıxıldıqdan sonra səhmdarlar arasında bölüşdürülən gəlirdir

• bütün vergilər çıxılandan sonra əməkhaqqıda qalan məbləğin əldə edə biləcəyi məhsul və xidmətlərin məcmusudur

• sosial fondlar hesabına əldə olunan gəlirlərdir

Nominal əmək haqqı 9%, qiymətlərin səviyyəsi 7% artmışdır. Real əmək haqqının dəyişmə səviyyəsini göstərin:

• 63 %

• 2 %

• 16 %

• 1 %

• dəyişməyib

Düzgün variantı seçin:

• pərakəndə satış qiymətləri sabit qalmaqla nominal əmək haqqının artması real əmək haqqının səviyyəsinin düşməsinə, əksinə olduqda isə qalxmasına səbəb olur

• nominal əmək haqqı artmaqla yanaşı, pərakəndə satış qiymətləri aşağı düşdükdə real əmək haqqının səviyyəsi daha çox düşür

• nominal əmək haqqı sabit qalmaqla, pərakəndə satış qiymətləri aşağı düşdükdə, real əmək haqqının səviyyəsi düşür, əksinə olduqda isə qalxır

• nominal əmək haqqı artmaqla yanaşı, pərakəndə satış qiymətləri də qalxa bilər, bu zaman bunların artma dərəcəsindən asılı olaraq real əmək haqqının səviyyəsi arta, yaxud da aşağı düşə bilər

• düzgün variant yoxdur

Əməkhaqqının əsas funksiyaları:

• təkrar istehsal funksiyası, stimullaşdırıcı funksiya, əvəzedici funksiya, sosial funksiya, mövqe (status) funksiyası

•     bərpaedici funksiya, stimullaşdırıcı funksiya, tənzimləyici funksiya, sosial funksiya, mövqe (status) funksiyası

• təkrar istehsal funksiyası, təhliledici funksiya, əvəzedici funksiya, sosial funksiya, mövqe (status) funksiyası

• təkrar istehsal funksiyası, təhliledici funksiya, əvəzedici funksiya, bərpaedici funksiya, mövqe (status) funksiyası

•   təkrar istehsal funksiyası, stimullaşdırıcı funksiya, tənzimləyici funksiya, sosial funksiya, mövqe (status) funksiyası*