арт білім

Біздің заманымызға дейінгі бір мыңыншы жылдары бүкіл Евразия даласында скиф-сақ тайпалар одағы өмір сүрді. Ұшы-қиыры жоқ кең даланы игеріп, әртүрлі патшалықтар бірлестіктерін құрып, күшті жауынгер  елге айналды. Оларды батыстағылар (гректер) скифтер десе, парсылықтар (Иран, парсы патшалықтары) сақтар  деп атады. Скиф, сақ тарихын тілге тиек етіп, тереңірек үңілетін болсақ, оларды құрайтын бірнеше тайпалар көне жазба шежірелерде жиі кездесетінін көреміз, сарматтар, дайлар, аландар, массагеттер, үйсіндер. Бұлардың ішінде, әсіресе, массагеттер, аландар, үйсіндер туралы тарихи деректер көбінесе иран, парсы, грек жазбаларында біршама кездеседі. Ең бір көне деректер ежелгі парсылардың діни кітабы –Авестада көрініс береді. Сонымен бірге дайлармен бірге Иранның шығысында орын тепкен көшпелі тайпа “тұрларды” да атап өтеді. Ал осы “турларды” ежелгі гректер массагеттер деп атағанын айтсақ, түрік тектес халықтардың, дәлірек негіздесек қазақ халқының арғы ата-бабаларының географиялық жайлап жатқан аймағын танып білеміз.

 

1.     Біздің заманымызға дейінгі бір мыңыншы жылдары бүкіл Евразия даласында өмір сүрген тайпалар.

A.   Үйсіндер

B.   Авестада

C.   Массагеттер

D.   Аландар

E.    Скиф-сақ

 

2.     Иран, парсы, грек жазбаларында біршама кездесетін тайпалар.

A.   массагеттер, аландар, үйсіндер

B.   массагеттер, аландар, дайлар

C.   дайлар, аландар, массагеттер

D.   сарматтар, дайлар, аландар

E.    сарматтар, массагеттер, аландар,

 

3.     “Турларды” ежелгі гректер не деп атаған?

A.   Массагеттер

B.   Аландар

C.   Скиф-сақ

D.   Дайлар

E.    Сарматтар

• 1-Е, 2-А, 3-А

• 1-В, 2-С, 3-Д

• 1-А, 2-А, 3-Е

• 1-Д, 2-В, 3-А

• 1-А, 2-В,3-С

     Отырар – Қазақстанның орта ғасырлардағы әйгілі қалаларының бірі. Қаланың қалдығы Отырар төбе деген атпен белгілі, қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының  Шәуілдір елді мекенінің жанында орналасқан. Тарихи  деректерге  үңілер болсақ, Отырар кезінде Фараб деген атпен де белгілі болған. Алғаш сол аймақтың аты Фараб атанып, астанасы Отырар болған. Сонымен бірге қала ІХ ғасырдың басында Тарбан деп де аталған. Қаланың мұндай аты Білге Қағанға арналған ежелгі түрік руникалық жазуында кездеседі. Отырар қаласының атының дәуірлеп шыққан кезі Шыңғыс хан жаугершілігі тұсында 1218 жылы Шыңғыс хан Қайырхан басқарған қазақ қаласына 450 адамнан тұратын саудагерлер елшілігін жіберді. Саудагерлер керуені Отырарға келген кезде Қайырхан олардың арасында “жансыздар” бар екенін естіп, сенімсіздік білдіреді де, тұтқынға алып жазалайды. Осы уақиға монғолдардың қазақ даласына жаугершілік жасауына  себепші  болады.

      1. Отырар төбе орналасқан елді мекен.

A.   Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының  Темірлан елді мекені

B.   Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының  Шәуілдір елді мекені

C.   Батыс Қазақстан облысы Атырау ауданы отырар елді мекені

D.   Оңтістік Қазақстан облысы Ордабасы ауданы Отырар елді мекені

E.    Солтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының  Шәуілдір елді мекені

2. Қала Тарбан деп аталған уақыт.

A.   1218

B.   450

C.   ІХ

D.   ХІ

E.    ХІХ

 

3.     Монғолдардың қазақ даласына жаугершілік жасауына  себепші  болған уақиға.

А. Саудагерлер керуенінде “жансыздар” бар екенін естіп, сенімсіздік білдіреді де,    тұтқынға алып жазалайды.

В. Шыңғыс хан Қайырхан басқарған қазақ қаласына 450 адамнан тұратын саудагерлер елшілігін жіберуі

С. Алғаш аймақтың аты Фараб атанып, астанасы Отырар болғаны

D. Батыс пен шығысты байланыстырып тұрған күретамыр орталығы болғаны

     Е. Су жүйелерінің қазіргі қалалардағы жүйелерге тән ұқсастығы.

• 1-Е, 2-С, 3-Д

• 1-В, 2-С, 3-А

• 1-С, 2-Д, 3-С

• 1-А, 2-А, 3-Д

• 1-Е, 2-Е, 3-Д

Археологиялық зерттеулер арқылы Қазақстанның оңтүстігінен VI-IX ғғ. 25 қаланың  болғандығы белгілі. Бірісыпыра қалалардың аттары: .......Бұл қалалардан бірден көзге түсетіні: қамалсарай, шахристан (ішкі қала) және рабад (қала маңы).

• Испиджаб

• Отырар

• Шавғар

• Ташкент

• Бішкек

15 – 18 ғ-лардағы Қазақстанның далалық аймақтарында салынған діни және мемориалдық ескерткіштердің топтарға бөлінуі ....

• Күмбезді мазарлық

• Қоршаулар (сағана там, төртқұлақ там)

• Қабір үстіндегі ескерткіштер

• Дольмен

• Кромлех

Неолиттік тұрақтар орналасу сипатына қарай -  ……. түрге бөлінеді.

• Бұлақтык, өзендік  тұрақ деп 

• Көлдік тұрақ деп

• Үңгірлік тұрақ деп

• Теңіздік тұрақ деп

• Шөлейттік тұрақ деп

Ұлы Жібек жолы Жетісу арқылы Оңтүстік Қазақстаннан өткен. Оның жүріп өтетін жолында  орналасқан қалалар ....

• Суяб

• Тараз

• Испиджаб

• Орынбор

• Верный

Көне түркі жазуының Орхон-Енисей ескерткіштері, таска қашалған ………. Жайында баян етеді.

• Түркілердің аса ірі әскербасылары мен билеушілерінің бірі – Күлтегіннің  өмірі мен күресі

• Түркілердің аса ірі әскербасылары мен билеушілерінің бірі – Білге қағанның  өмірі мен күресі

• Түркілердің аса ірі әскербасылары мен билеушілерінің бірі – данагөй Тоныкөк өмірі мен күресі

• Қаңлылардың қолөнершілері

• Көшпелілердің діни түсінігі

В.Радлов бастаған руникалық түркі жазуын зерттеу дәстүрін жалғастырушылар......

• П.Мелиоранский

• С.Малов

• Н.Айдаров

• К.Байпақов

• З.Самашев

Мұсылмандық этикасының, мәдениетінің қазақ жеріне таралуына өлшеусіз еңбек сіңіргендер:

• Әл-Фараби

• Жүсіп Баласағұни,

• Қожа Ахмет Йасауи

• Ә.Марғұлан

• М. Жұмабаев

Тотемизм дегеніміз - ......ерекше бір қасиеттердің иесі ретінде табынуы.

• Адамдардың құстарға табынуы

• Адамдардың ағаштарға табынуы

• Адамдардың аңдарға табынуы

• Адамзаттың рухани мәдениетінің ең көне формасы

• Адамдардың Құдайға табынуы