Қышқыл жаңбыр

Химиялық реакция нәтижесінде қамырдағы ашытқы крахмал мен қантты көмірқышқыл газ бен спиртке айналдырады.  Көмірқышқыл газ бен спирттің құрамындағы көміртек атомы қайдан пайда болады?  Төменде келтірілген мүмкін пайымдауларды әр қатардан «Иә» немесе «Жоқ» деп айналдыра сызыңыз.    Кейбір көміртек атомдары қанттан шығады. 

• Иә

• Жоқ

Химиялық реакция нәтижесінде қамырдағы ашытқы крахмал мен қантты көмірқышқыл газ бен спиртке айналдырады.  Көмірқышқыл газ бен спирттің құрамындағы көміртек атомы қайдан пайда болады?  Төменде келтірілген мүмкін пайымдауларды әр қатардан «Иә» немесе «Жоқ» деп айналдыра сызыңыз.    Кейбір көміртек атомдары тұз молекулаларының құрамына кіреді

• Иә

• Жоқ

Химиялық реакция нәтижесінде қамырдағы ашытқы крахмал мен қантты көмірқышқыл газ бен спиртке айналдырады.  Көмірқышқыл газ бен спирттің құрамындағы көміртек атомы қайдан пайда болады?  Төменде келтірілген мүмкін пайымдауларды әр қатардан «Иә» немесе «Жоқ» деп айналдыра сызыңыз. 

 Кейбір көміртек атомдары судан шығады

• Иә

• Жоқ

Ашытқан қамырды пешке салғанда, газ және бу көпіршіктері қамырда ұлғая бастайды.   Неліктен жылытқанда газ бен бу ұлғаяды? 

• Олардың молекулалары жылдамырақ қозғалады

• Олардың молекулалары көбейеді  

• Молекулалар саны көбейеді

• Олардың молекулалары сирек соқтығысады 

Нұрлан мен Әмина ашытқылармен, біржасушалы саңырауқұлақтармен тәжірибе жасайды. Біржасушалы саңырауқұлақтар қант ерітіндісінен көмірқышқыл газын бөледі. Зерттеушілердің міндеті – көмірқышқыл газының бөлінуіне ерітіндідегі қанттың мөлшері қалай әсер ететіндігін түсіну. Суретте құрылғы көрсетілген

Алынған көмірқышқыл газы түтікше арқылы цилиндрге жіберіледі. Біраз уақыттан кейін біршама көмірқышқыл газы жиналғаннан соң цилиндрдегі судың деңгейі қанша миллиметрге төмендегені өлшенеді. Нәтижелері кестеде көрсетілген:

Қанттың мөлшері (г/20 мл)-1,2,3,4

Цилиндрдегі су көлемінің азаюы (мм)-7, 12, 17, 22

Ашытқы жасушаларының көмірқышқыл газын бөлуіне ықпал ететін екі үдерісті атаңыз.

• жану

• ашу

• булану

• конденсациялану

Ашыған қамыр

Нан пісіру үшін наубайханашы ұнға су, тұз, су және ашытқыны араластырады. Қамырды илеп болған соң оны ашу процессі жүру үшін ыдысқа бірнеше сағатқа қалдырады.

Ашу кезінде қамырда химиялық өзгеріс жүреді: ашытқы- ол бір жасушалы саңырауқұлақ. Ол ұнның құрамындағы крахмал мен қантты, көмірқышқыл газы мен спиртке айналдырады.

Ашу қамырды ұлғайтады. Не себепті қамыр көтеріледі?

• Қамырдың көтерілу себебі, алкоголь түзіліп, газға айналады.

•  Қамырдың көтерілу себебі, онда бір жасушалы саңырауқұлақтар көбейеді.

• Қамырдың көтерілу себебі , көмірқышқыл газы түзіледі.

• Қамырдың көтерілу себебі, ашу процессі суды буға айналдырады

НАНҒА АРНАЛҒАН ҚАМЫР

Аспазшы нан пісіру үшін қамыр даярлағанда оған ұн, су, тұз және ашытқыны араластырады. Одан кейін қамырды бір ыдысқа салып бірнеше сағатқа ашытуға қояды. Ашу барысында қамырда химиялық процесстер жүреді: ашытқы (дара жасушалы саңырауқұлақ) ұнның құрамындағы крахмал мен қантты көмірқышқыл газ бен спиртке айналдырады. 

1.Бірнеше сағаттан соң аспазшы қамырды өлшеп, оның салмағы біршама азайғанын байқады.  Суретте көрсетілген әрбір 4 тәжірибенің басында қамырдың салмағы бірдей. Аспазшы ашытқының қамыр салмағының жеңілдеуіне себепші екенін білу үшін қай екі тәжірибенің қорытындыларын салыстыруы қажет? 

• Аспазшы 1 мен 2 тәжірибені салыстыруы керек

• Аспазшы 1 мен 3 тәжірибені салыстыруы керек

• Аспазшы 2 мен 4 тәжірибені салыстыруы керек

• Аспазшы 3 мен 4 тәжірибені салыстыруы керек

Қышқыл жаңбырлар

Тапсырма форматы: бір дұрыс жауапты таңдау

Төменде келтірілген суретте 2500 жыл бұрын Афинадағы Акропольде салынған Кариатидтер деп аталатын мүсіндер бейнеленген. Мүсіндер мәрмәр деп аталатын тау жынысынан жасалған. Мәрмәр кальций карбонатынан тұрады.

1980 жылы қышқыл жаңбырдың әсерінен бүлінген түпнұсқа мүсіндер Акрополь мұражайына көшіріліп, олардың орнына көшірмелер орнатылды. Әдеттегі жаңбыр аздап қышқыл, себебі ол ауадан көміртек диоксидінін аздаған мөлшерін сіңіреді. Қышқыл жаңбыр әдеттегі жаңбырға қарағанда қышқылырақ, себебі ол күкірт оксиді және азот оксиді сияқты газдарды сіңіреді.

Қышқыл жаңбырлардың мәрмәрге әсерін сірке суына мәрмәр бөліктерін түні бойы салып қою арқылы анықталуы мүмкін. Сірке суы мен қышқыл жаңбыр шамамен бірдей қышқылдық деңгейге ие. Мәрмәр сірке суына салынғаннан кейін газ көпіршіктерінің пайда болу процесі байқалды.

Мәрмәрдің құрғақ бөлігінің массасы эксперимент алдында 2,0 г тең болды. Келесі күні мәрмәрді сірке суынан алып, кептіреді. Құрғақ мәрмәрдің массасы қандай болады?

• 2,4 г-ден көп

• 2,0 г-ден аз

• тура 2,0 г

• 2,0 г және 2,4 г арасында

"Қышқыл" жаңбырдың пайда болуы және олардың қоршаған ортаға әсері туралы сұрақтар.

Күкірт оксидтері мен азот оксидтері атмосферада әрекеттескенде қышқылдар түзіледі.

• иә

• жоқ

"Қышқыл" жаңбырдың пайда болуы және олардың қоршаған ортаға әсері туралы сұрақтар.

"Қышқыл" жаңбырдың әсерінен су қоймасының флорасы мен фаунасы өледі

• иә

• жоқ