Mga Sistemang Pang-ekonomiya

Ang alokasyon ay tumutukoy sa sistema ng paghahati-hati ng mga pinagkukunang-yaman upang maiwasan ang kakapusan. Paano ito isinasagawa sa loob ng pamilya?

• Ang kita ng magulang ay pinagkakasya para sa pangangailangan ng lahat ng kasapi.

• Ang pamilya ay baon sa utang dahil sa bisyo ng magulang

• Ang pamilya ay umaasa sa ayuda ng pamahalaan lalo na ngayong pandemya

• Ang mga anak ay huminto sa pag-aaral dahil sa hirap ng buhay

Sa sinaunang panahon, umiral ang tradisyonal na ekonomiya. Paano isinasagawa ang alokasyon sa tradisyonal na ekonomiya?

• Ang yaman ay kontrol ng pamahalaan at gumagawa sila ng produkto upang ibenta sa mga mamamayan

• Ang yaman ay para sa lahat at anumang produksyon ay pinaghahatian ng bawat kasapi ng lipunan

• Ang mga tao ay gumagawa ng produkto upang ibenta sa pamilihan at magkaroon ng malaking kita

• Ang mga pangangailangan ng mga tao ay tinutugunan ng pamilihan

Ayon kay Adam Smith, maganda ang pagkakaroon ng kalayaan sa pamilihan. Ayon sa kanya, ang hindi pakikialam ng pamahalaan sa produksyon ay magdudulot ng paglago ng ekonomiya. Paano nakatutulong ang kalayaan ng prodyuser sa pag-unlad ng bansa?

• Ang mga prodyuser ay magiging manggagaya o imitator sa paggawa ng produkto kaya magaganap ang pagbaba ng presyo ng paninda

• Ang mga prodyuser ay magiging malikhain sa paggawa ng produkto at ang kompetisyon ay magdadala ng pagsigla ng ekonomiya

• Ang mga prodyuser ay susunod sa dikta ng pamahalaan at magbabayad sila ng buwis na magiging pondo ng bayan

• Ang mga prodyuser ay may pagkukusa sa paggawa ng mga produkto mula sa mahal na input para kumita sila ng malaki

Magkakaiba ang mga sistemang pang-ekonomiya ayon sa kung sino ang nagdedesisyon sa pamamahagi ng yaman. Alin sa mga sumusunod na pahayag ang nagsasaad ng tamang ideya hinggil sa mga gumagawa ng desisyon?

• Ang mga kalalakihan sa lipunan ang nagdedesisyon sa sistemang mixed.

• Ang mga kababaihan sa lipunan ang nagdedesisyon sa sistemang tradisyonal

• Ang estado o iilang lider ang nagdedesisyon sa sistemang command

• Ang pamahalaan ang nasusunod sa sistemang market o pampamilihan

Isa ring pagkakaiba ng mga sistemang pang-ekonomiya ay kung paano ang pamamahagi ng mga yaman o resources. Paano isinasagawa ang alokasyon sa sistemang command?

• Ang mga produkto at serbisyong ginagawa ay para sa iilang maykaya

• Ang mga produkto at serbisyo ay para sa lahat

• Ang mga produkto at serbisyo ay ibebenta para kumita

• Ang mga produkto at serbisyo ay ibabahagi sa mga mahihirap

Sa ilalim ng command economy, ang mga pagpapasya kung anong produkto at serbisyo ang dapat na likhain ay nakasalalay sa kamay ng pamahalaan. Ano ang negatibong dulot nito?

• Malilinang ang pagiging malikhain ng mga prodyuser na magdadala ng kompetisyon sa pamilihan

• Magiging palaasa ang mga mamamayan sa pamahalaan

• Hindi malilinang ang pagiging malikhain ng mga prodyuser

• Hindi uunlad ang bansa dahil konrolado ang galaw nila

Kung ikaw ay kabilang sa sistemang tradisyonal, ano ang magandang katangian nito?

• Ang kayamanan ay kontrolado ng gobyerno kaya walang nakalalamang

• Ang mga tao ay nagtutulungan at kung ano ang produksyon nila ay pantay na pinakikinabangan ng mga kasapi

• Ang mga yaman ay pag-aari ng mga mamamayan at kung sino ang may maraming pag-aari ay itinuturing na mayaman

• Ang mga yaman ay ipinagbibili kaya nakakalikom ang gobyerno ng pondo

Ang pamahalaan ay nagkakaloob ng regulasyon at limitasyon sa pagmamay-ari at produksyon sa ilalim ng sistemang mixed. Ano ang kabutihang dulot nito?

• Naiiwasan ang kompetisyon sa pamilihan

• Naiiwasan ang mapang-abusong gawain ng prodyuser

• Naiiwasan ang paglayo ng agwat ng mahihirap at mayayaman

• Naiiwasan ang sobrang pag-angkin ng yaman ng iilan

Ang mga prodyuser at konsyumer ay nagkakaroon ng transaksyon sa isang malayang pamilihan at sila ay nagkakasundo sa pamamagitan ng halaga ng output na tinatawag na presyo. Subalit sa ilalim ng mixed economy, ano ang papel ng pamahalaan sa pagtatakda ng presyo ng bilihin?

• Ang pamahalaan ang mismong nagbibigay ng presyo ng mga bilihin

• Ang pamahalaan ay nagbabantay sa daloy ng suplay at demand ng produkto

• Nagbibigay ang pamahalaan ng regulasyon sa presyo gaya ng price ceiling at price floor

• Pinaparusahan ng pamahalaan ang mga prodyuser ng pekeng pera at produkto

Kung iuugnay natin ang sistemang pang-ekonomiya ng bansa sa sistema ng pamamahala ng yaman sa isang pamilya, paano mo ilalarawan ang pamilyang nagpapairal ng mixed economy?

• Ang tatay o ama ang nasusunod sa pamilya at siya ang nagdedesisyon kung paano hatiin ang yaman ng pamilya

• Ang nanay o ina ang nasusunod sa pamilya at siya nag nagdedesisyon kung paano hatiin ang yaman ng pamilya

• Ang mga magulang ang nagdedesisyon para sa buong pamilya.

• Ang lahat ng mga kasapi ng pamilya ay may papel sa pagdedesisyon subalit may ilang regulasyong sinusunod